ASSESSMENT VOORBEREIDEN
WAT KUN JE VERWACHTEN?
I N H E T K O R T
- Een assessment meet of jouw manier van werken en denken past bij de functie, het is geen examen dat je haalt of niet.
- De meeste assessments bestaan uit capaciteitentests, een persoonlijkheidsvragenlijst, een rollenspel en een interview.
- Oefenen helpt echt, vooral bij de tests, omdat je dan weet hoe de vragen werken en je minder tijd verliest.
- Antwoord bij de vragenlijst eerlijk en snel, want sociaal wenselijke antwoorden worden opgemerkt door controle vragen.
- Je hebt recht op inzage in het rapport voordat het naar de werkgever gaat, en je mag toestemming weigeren.
Een assessment voorbereiden voelt voor veel
mensen als terug naar school: je wordt getest, en dan blijkt of je goed genoeg
bent. Ik snap dat gevoel, en toch zit het anders. Een assessment kijkt of jouw
manier van denken en werken past bij een functie, en dat is een
tweerichtingsvraag. In deze blog lees je welke onderdelen je kunt verwachten,
hoe je je op elk onderdeel voorbereidt en wat er met de uitslag gebeurt. Ik
gebruik daarbij wat ik in mijn coaching terughoor van vrouwen die een
assessment deden. Want het grootste verschil zit niet in slimmer zijn, maar in
weten wat er gaat komen. Dat haalt de spanning eruit. En spanning zorgt er voor
dat je niet je beste zelf laat zien.
Wat is een assessment en waarom doen werkgevers dit?
Een assessment is een onderzoek waarin een assessmentpsycholoog met tests, opdrachten en een gesprek in kaart brengt hoe jij denkt, werkt en samenwerkt. Werkgevers gebruiken het om hun keuze te onderbouwen en om te voorkomen dat ze iemand aannemen die niet past. Vaak gebeurt het aan het einde van een sollicitatieprocedure, soms ook intern bij een promotie of een reorganisatie.
Belangrijk om te weten: een assessment is geen examen. Er is geen cijfer en er is geen norm die voor iedereen geldt. Je wordt vergeleken met het profiel van de functie. Precies daarom kan een uitslag bij de ene organisatie positief zijn en bij de andere niet.
Het levert jou ook iets op. Je krijgt een goed onderbouwd beeld van je sterke kanten. Wil je dat beeld zelf al scherper hebben, lees dan mijn blog over wat zijn mijn kwaliteiten.
Welke onderdelen zitten er in een assessment?
De meeste assessments bestaan uit vier onderdelen: capaciteitentests, een persoonlijkheidsvragenlijst, een praktijkopdracht of rollenspel, en een gesprek met een psycholoog. Reken op een halve tot een hele dag, soms verdeeld over een online deel thuis en een deel op locatie. Je hoort vooraf welke onderdelen je krijgt, en je mag daarnaar vragen als het niet in de uitnodiging staat.
De capaciteitentests meten taal, rekenen en logisch denken onder tijdsdruk. De vragenlijst gaat over je voorkeuren in werk en samenwerking. In het rollenspel voer je een gesprek met een acteur, bijvoorbeeld met een lastige klant of een medewerker die onder de maat presteert.
Vraag altijd om het programma en de tijdsduur. Dan kun je je dag indelen en weet je waar je energie voor nodig hebt. Het interview lijkt sterk op een sollicitatiegesprek, dus mijn blog over sollicitatiegesprek voorbereiden is ook hier bruikbaar.
- Capaciteitentests: taal, cijfers en figuurreeksen met een strakke tijdslimiet.
- Persoonlijkheidsvragenlijst: honderden korte uitspraken over hoe je werkt.
- Rollenspel of praktijkcase: een gesprek of opdracht die het werk nabootst.
- Interview: een psycholoog bespreekt de uitkomsten met jou.
Kun je je voorbereiden op een assessment?
Ja, en het helpt echt. Niet omdat je slimmer wordt, maar omdat je de vraagvormen leert kennen en minder tijd verliest aan het snappen van de opdracht. Twee of drie oefensessies van een uur zijn genoeg. Lees daarnaast de vacature en het functieprofiel goed door, zodat je weet welke eigenschappen ze zoeken en welke voorbeelden je kunt inbrengen.
Wat ik in mijn coaching vaak doe, is met iemand drie sterke en twee minder sterke kanten benoemen, met voorbeelden erbij. Die kanten komen in het interview altijd terug. Wie ze goed voor de bril heeft, blijft rustiger en vertelt concreter.
Zorg verder voor de praktische zaken: goed slapen, ontbijten, weten hoe je er komt en welke pauzes er zijn. Dat klinkt zo gewoon, maar het scheelt op zo'n dag meer dan een extra uur oefenen. Neem je eigen agenda ook mee in je voorbereiding: plan dat de dag erna rustig is, want je bent leeg na zo'n dag.
Hoe pak je de capaciteitentests aan?
Werk snel en nauwkeurig, en blijf niet hangen bij een moeilijke vraag. Bij de meeste tests kun je niet alle vragen afmaken, dat is bewust zo gemaakt. Sla over wat je niet snel ziet en ga door. Lees de instructie en de voorbeeldvraag rustig, want daar mag je meestal wel de tijd voor nemen zonder dat de klok al loopt.
Oefen vooral het onderdeel dat je het minst vertrouwt. Ben je niet goed met cijferreeksen, dan levert een uur oefenen daar de meeste winst op. Er zijn gratis oefentests online te vinden, en de aanbieder stuurt vaak zelf voorbeeldmateriaal mee.
Doe je de test thuis, zorg dan voor een rustige kamer, geen telefoon en een goed werkende laptop. Ik hoor regelmatig van vrouwen dat hun score vooral heeft geleden onder onderbrekingen, en dat is jammer en onnodig. Heb je thuis geen rustige plek, vraag dan of je de test op locatie mag maken.
Wat doe je bij de persoonlijkheidsvragenlijst?
Antwoord eerlijk en in een vlot tempo, en denk niet te lang na. Deze lijsten bevatten controlevragen die dezelfde eigenschap op verschillende manieren nagaan. Ga je sociaal wenselijke antwoorden geven, dan wordt je profiel tegenstrijdig en dat valt op in het rapport. Bovendien win je er niets mee: een baan die past bij een verzonnen versie van jou, vind je niet lang leuk.
Wat wel mag: je richten op je werk in plaats van op je privésituatie. Veel vragen zijn algemeen bedoeld, en dan is het handig om consequent aan je werksituatie te denken. Dat maakt je profiel scherper en beter te bespreken.
In het interview met de psycholoog krijg je de uitkomsten te horen. Herken je iets niet, zeg dat dan gewoon. Een goede psycholoog gaat daarover met je in gesprek en past zijn conclusie aan als jij het overtuigend uitlegt.
Zo ga je een rollenspel of praktijkcase in
Behandel het rollenspel als een echt gesprek en niet als een toneelstuk. Je wordt vooral bekeken op hoe je begint, of je doorvraagt en of je tot een afspraak komt. Neem dus even de tijd om de situatie te lezen, bepaal wat je wilt bereiken, en start met een vraag in plaats van met je mening.
Een simpele structuur helpt: vraag hoe de ander het ziet, vat het samen, benoem wat er moet gebeuren en maak een concrete afspraak. De acteur zal tegengas geven, en dat is het punt van de oefening. Blijf rustig en houd je doel vast.
Bij een praktijkcase, bijvoorbeeld een postbak of een plan maken, geldt hetzelfde: leg je keuzes uit. Uitleggen waarom je iets eerst doet, is belangrijker dan de perfecte volgorde. De beoordelaar wil zien hoe je denkt, niet of je het antwoord uit het boekje kent. Zeg dus hardop wat je afweegt.
Wat gebeurt er met de uitslag van je assessment?
Je hebt in Nederland recht op inzage in het rapport voordat het naar de werkgever gaat, en je mag toestemming weigeren. Weiger je, dan gaat het rapport niet naar de opdrachtgever, maar dat betekent in de praktijk vaak wel het einde van de sollicitatieprocedure. Meestal bespreekt de psycholoog eerst de conclusies met jou, zodat je kunt reageren op feitelijke fouten.
Vraag altijd om een toelichting, ook bij een positieve uitslag. Je krijgt dan gratis een goed beeld van hoe je werkt en waar je energie weglekt. Ik zie klanten daar jaren later nog iets aan hebben.
Valt de uitslag negatief uit, dan zegt dat iets over de match met die functie, niet over jouw waarde. Lees ook mijn blog over nieuwe baan zoeken voor je vervolgstappen. Wil je samen kijken welk werk echt bij je past? Plan dan een gratis carrièresessie van dertig minuten.
F A Q
VEELGESTELDE VRAGEN
Reken op een halve tot een hele dag. Steeds vaker doe je de tests thuis online, in ongeveer twee uur, en kom je daarna een halve dag op locatie langs voor het rollenspel en het interview. In de uitnodiging staat het programma, en staat het er niet in, vraag er dan naar. Dat mag en het is verstandig. Zo weet je hoeveel pauzes er zijn en of je zelf eten mee moet nemen. Plan de dag erna niet vol, want zo'n dag kost meer energie dan je verwacht. Neem ook eten en water mee, want dat is niet altijd geregeld.
Niet zoals bij een examen. Er is geen cijfer en geen vaste norm, er wordt vergeleken met het profiel van de functie. De uitslag is dus positief, negatief of positief met aandachtspunten voor die specifieke baan. Dat betekent ook dat een negatieve uitkomst bij de ene organisatie niets zegt over een andere functie elders. Ik zie regelmatig dat een afwijzing na een assessment eigenlijk nuttige informatie is: de functie paste niet bij hoe jij werkt, en dat had je pas na een jaar zelf gemerkt. Dan is een negatieve uitslag eigenlijk een cadeautje, al voelt het niet zo.
Ja, en assessmentbureau raadt het zelfs aan. Je krijgt vaak voorbeeldmateriaal bij de uitnodiging, en online zijn genoeg gratis oefentests te vinden. Oefen twee of drie uur, verspreid over een paar dagen, en focus op het onderdeel waar je het minst goed in bent. Wat je met oefenen wint, is tempo en rust: je weet hoe de vragen eruitzien en verliest geen tijd aan de uitleg. Ga niet dagen achter elkaar oefenen, want moe zijn tijdens het assessment zorgt ervoor dat je niet je beste zelf laat zien. Slapen is dus letterlijk onderdeel van je voorbereiding.
Nee, doe dat niet. Persoonlijkheidsvragenlijsten stellen dezelfde eigenschap op meerdere manieren aan de orde, en die controlevragen leggen tegenstrijdigheden bloot. Dan komt er in je rapport te staan dat je een gunstig beeld probeerde te geven, en dat is slechter dan een eerlijk profiel met minder sterke kanten. Denk er ook praktisch over: als je jezelf mooier maakt en de baan krijgt, heb jewerk dat niet echt bij jou past. Antwoord dus vlot en eerlijk, en denk daarbij consequent aan je werksituatie. Twijfel je bij een vraag, kies dan wat je in de praktijk zou doen.
Dat is bij veel functies minder erg dan je denkt, omdat er naar het geheel gekeken wordt. Toch is dit precies het onderdeel waar oefenen het meeste oplevert. Doe twee sessies met cijferreeksen en tabellen, dan herken je de patronen sneller. Verder is de belangrijkste tactiek: sla vragen over die je niet binnen een halve minuut ziet. Blijven hangen kost je meer punten dan overslaan. Neem een rekenmachine of kladpapier mee als dat mag, en vraag dat vooraf gewoon na. En bedenk: bij vrijwel geen enkele functie hangt de uitslag af van dit ene onderdeel.
Ja. In Nederland heb je recht op inzage in het rapport voordat het naar de werkgever gaat. Meestal krijg je een gesprek waarin de psycholoog de conclusies met je doorneemt, en dan kun je feitelijke fouten laten aanpassen. Vraag om een kopie voor jezelf, ook als de procedure niet doorgaat. Zo'n rapport is een gedegen beschrijving van hoe je werkt en waar je energie van krijgt. Ik zie vrouwen daar in coaching later nog goed gebruik van maken bij hun volgende loopbaanstap. Bewaar het digitaal, ook als de baan niet doorgaat.
Ja, deelname is vrijwillig en je mag ook weigeren dat het rapport naar de werkgever gaat. Praktisch gezien betekent weigeren vaak dat de sollicitatieprocedure stopt, want de werkgever heeft het onderzoek meestal nodig voor zijn besluit. Zit je met een specifieke zorg, bijvoorbeeld over een taaltest of over de tijd die het kost, bespreek dat dan liever dan te weigeren. Er is meer mogelijk dan mensen denken, bijvoorbeeld extra tijd bij dyslexie of dyscalculie. Vraag dat wel vooraf aan, niet op de dag zelf. Een assessmentbureau of werkgever die daar niet aan meewerkt, zegt daarmee ook iets.
Neem je identiteitsbewijs mee, want daar wordt om gevraagd. Verder je leesbril als je die nodig hebt, water, een tussendoortje en de uitnodiging met het programma. Handig is ook een pen en papier voor het maken van aantekeningen bij de case. Kleed je zoals je bij een sollicitatiegesprek zou doen, dus netjes maar niet ongemakkelijk. Kom op tijd en reken op wat vertraging in de reis, want gehaast binnenkomen kost je de eerste twintig minuten aan concentratie. Kijk vooraf waar je precies moet zijn en of je in de buurt kunt parkeren.
Vraag om een toelichting en om het rapport. Kijk daarna wat er precies niet paste: was het een vaardigheid die je kunt leren, of een manier van werken die echt niet bij jou past? Dat verschil bepaalt je vervolgstap. Neem het niet op als een oordeel over je waarde, want dat is het niet. Wat wel klopt, is dat deze functie en jij op dit moment niet goed samenkwamen. Dat is informatie waarmee je je volgende sollicitatie gerichter kunt aanpakken. Vraag de werkgever ook of ze je in beeld willen houden voor een andere functie.
Veel meer dan mensen verwachten. Je krijgt een onderbouwd beeld van je manier van denken, je voorkeuren in samenwerken en je valkuilen onder druk. Dat is precies het soort informatie waar je bij een volgende sollicitatie of loopbaankeuze iets aan hebt. Vraag dus altijd om het rapport en om het gesprek erover, ook als je de baan niet krijgt. Ik gebruik zulke rapporten graag in mijn coaching als startpunt, omdat je dan niet bij nul begint. Vaak bevestigt het wat mijn klant al voelde, maar nog niet kon benoemen. En dat benoemen is precies wat je nodig hebt om te kiezen voor het werk dat bij je past.
